Polinukleotydy — co już wiadomo z badań, a czego jeszcze nie

Wniosek praktyczny: polinukleotydy mają dziś najlepiej udokumentowane zastosowanie w poprawie jakości skóry, zwłaszcza w okolicy oczu, i bardzo dobry profil tolerancji. Nie są wypełniaczem i nie zastępują odbudowy objętości. Baza dowodowa jest młoda — więcej w niej prac obserwacyjnych niż randomizowanych.

Wyszukiwanie objęło PubMed/MEDLINE i Europe PMC, stan na 13.08.2026, dla haseł polynucleotide i polydeoxyribonucleotide w połączeniu z odmładzaniem skóry, okolicą oczodołową i randomizacją. Do artykułu weszło 15 pozycji: trzy badania randomizowane, trzy badania obserwacyjne prospektywne, badanie z pomiarem ultrasonograficznym, badanie kliniczne wyrobu medycznego, przegląd systematyczny, cztery przeglądy narracyjne i porównawcze, dokument konsensusu oraz stanowisko panelu ekspertów.

Jedna praca nie weszła do artykułu i warto powiedzieć dlaczego. W wynikach wyszukiwania pojawiło się badanie randomizowane trzeciej fazy z 2014 roku, które w PubMed ma status pracy wycofanej. Nie cytujemy prac wycofanych, więc jej tu nie ma — nawet jeśli bywa przywoływana w materiałach o tej klasie preparatów. Pozostałe 15 pozycji sprawdziliśmy pod kątem wycofania i żadna nie jest wycofana.

Powiązania komercyjne są w tej dziedzinie częste i oznaczamy je przy każdej pozycji. W czterech cytowanych pracach część autorów jest zatrudniona przez producentów albo zasiada w ich radach doradczych, a jeden dokument konsensusu powstał przy wsparciu logistycznym producenta. To nie unieważnia tych prac, ale zmienia sposób ich czytania — szczególnie tam, gdzie formułują zalecenia praktyczne, a nie podają wyników pomiaru.

Nazewnictwo w tej dziedzinie bywa mylące i wymaga jednego zdania wyjaśnienia. Skróty „polinukleotydy” i „polideoksyrybonukleotydy” bywają w piśmiennictwie używane wymiennie, choć opisują cząsteczki o różnej długości łańcucha i różnej masie. Jedna z cytowanych prac proponuje granicę 1 500 kDa jako rozdzielającą oba pojęcia. Tam, gdzie autorzy badania podają konkretną masę, przywołujemy ją; tam, gdzie nie podają, piszemy ogólnie. Z tego samego powodu wyniku badania nad jednym preparatem nie przenosimy na drugi.

Zaczynamy od jedynego badania randomizowanego z bezpośrednim porównaniem, potem prace obserwacyjne z pomiarem i dane anatomiczne. Dalej mechanizm i terapie łączone, a na końcu prace, które tej dziedzinie stawiają zarzuty. Ta ostatnia grupa jest w materiałach reklamowych nieobecna.

Preparaty tej klasy zawierają fragmenty DNA o wysokim stopniu oczyszczenia, pozyskiwane najczęściej z mlecza ryb łososiowatych. Po podaniu śródskórnym tworzą uwodnione rusztowanie i uczestniczą w przebudowie macierzy zewnątrzkomórkowej.

Drugi opisywany mechanizm to pobudzenie receptorów adenozynowych A2A. Autorzy przeglądu poświęconego zastosowaniu po zabiegach opisują go jako działanie dwutorowe: równoważenie odpowiedzi zapalnej oraz dostarczanie nukleotydów komórkom naskórka i fibroblastom. To tłumaczy, dlaczego preparaty tej klasy bywają stosowane po laserach i mikronakłuwaniu, a nie wyłącznie samodzielnie.

Różnicy wobec wypełniacza nie należy zacierać. Wypełniacz odbudowuje objętość mechanicznie i efekt widać od razu. Polinukleotydy pracują nad jakością tkanki, a wynik narasta w kolejnych tygodniach. Przegląd porównujący obie klasy w okolicy podoczodołowej stwierdza wprost, że przy ubytku objętości kwas hialuronowy pozostaje metodą pierwszego wyboru.

„Polinukleotydy” i „polideoksyrybonukleotydy” bywają w piśmiennictwie używane wymiennie, choć opisują cząsteczki o różnej długości łańcucha. Przegląd poświęcony tej sprawie podaje zakres mas typowo od 50 do 1 500 kDa, a w nowszych pracach od 1 do 10 000 kDa, i proponuje granicę 1 500 kDa jako rozdzielającą oba pojęcia.

Osobny przegląd porównawczy wyjaśnia, dlaczego to nie jest spór akademicki. Dłuższe łańcuchy odgrywają rolę głównie w przebudowie macierzy zewnątrzkomórkowej. Krótsze działają przede wszystkim przez receptory adenozynowe i przez wsparcie syntezy nukleotydów. Autor formułuje z tego postulat: dobór preparatu powinien wynikać z celu zabiegu.

Konsekwencja dla czytelniczki jest prosta. Dwa preparaty opisywane tym samym słowem mogą realizować inny cel, a wyniku badania nad jednym nie wolno przenosić na drugi. Dlatego masę cząsteczkową podajemy wszędzie tam, gdzie autorzy badania ją wskazali.

To jedyny obszar z badaniem randomizowanym i podwójnym zaślepieniem. Dwadzieścia siedem osób otrzymało trzy iniekcje w odstępach dwutygodniowych: polinukleotydy po jednej stronie, niesieciowany kwas hialuronowy po drugiej.

Wynik w skali wzrokowej i w skali oceny estetycznej nie różnił się istotnie między preparatami. Polinukleotydy wypadły lepiej w pomiarze szorstkości skóry i objętości porów oraz w tempie poprawy sprężystości i nawilżenia. Gęstość skóry właściwej nie różniła się. Powtórzmy rzecz, która w materiałach reklamowych zwykle znika: wykazano wynik porównywalny, a nie przewagę.

Drugie źródło dla tej okolicy to prospektywne badanie obserwacyjne na 42 osobach, z oceną walidowanym kwestionariuszem. Poprawa oceny dolnej powieki i zmarszczek okolicy oczu była istotna po miesiącu, trzech i sześciu miesiącach (p < 0,001), a szczyt wypadł w trzecim miesiącu, po dwóch sesjach. To badanie bez grupy kontrolnej — mierzy przebieg, nie przewagę.

Tu dowody pochodzą z prac obserwacyjnych i z pomiarów przyrządowych, nie z porównań z grupą kontrolną. Badanie prospektywne na 30 osobach, z trzema sesjami co cztery tygodnie, wykazało istotną poprawę gładkości powierzchni, jędrności, pigmentacji i promienności skóry utrzymującą się do szóstego miesiąca u wszystkich badanych. W szóstym miesiącu 33% uczestników oceniło swój wygląd jako znacznie poprawiony, a 43% jako bardzo znacznie poprawiony.

Zbieranie danych w warunkach rzeczywistych, obejmujące 66 osób i 106 leczonych obszarów, dało zbliżony obraz: widoczną poprawę w ocenie lekarzy odnotowano we wszystkich zabiegach w obrębie twarzy, w tym 53,5% jako wyraźną lub doskonałą, oraz w ponad 93% przypadków na szyi i ponad 88% na dekolcie.

Jak czytać takie liczby. Odsetek „widocznej poprawy” bez grupy kontrolnej opisuje przebieg leczenia, a nie efekt samego preparatu — bo nie wiadomo, ile z tej poprawy dałoby samo nakłuwanie albo upływ czasu. Traktujemy te prace jako dane o tolerancji i o przebiegu, a nie jako dowód skuteczności.

Przegląd poświęcony temu zastosowaniu zbiera badania randomizowane, badania kohortowe i porównania na dwóch stronach twarzy, wskazujące na skrócenie czasu naskórkowania oraz zmniejszenie zaczerwienienia i blizn po resurfacingu laserowym, peelingu chemicznym i mikronakłuwaniu.

Autorzy sami wymieniają ograniczenia i przytaczamy je w całości: niewiele badań randomizowanych na estetycznych grupach ludzkich, małe liczebności, zmienność składu preparatów oraz brak długiej obserwacji. Wniosek formułują ostrożnie — jako uzasadniony dodatek do postępowania pozabiegowego, przy indywidualnej ocenie.

Przegląd systematyczny obejmujący dziewiętnaście prac — czternaście badań randomizowanych i pięć prospektywnych — ocenił podstawy naukowe interwencji określanych mianem regeneracyjnych, w tym polideoksyrybonukleotydów. Autorzy wskazali powszechną lukę w dowodach molekularnych i klinicznych, niedostateczne raportowanie, niejasne mechanizmy działania oraz brak danych o bezpieczeństwie długoterminowym.

Konkluzja jest ostra: dziedzinie brakuje rygoru naukowego i nadzoru regulacyjnego, żeby uznać ją za odrębną specjalność. Nie łagodzimy tego zdania i nie chowamy go na końcu artykułu, bo obietnica tej sekcji brzmi „publikujemy wyniki negatywne”.

Co z tym zrobić w praktyce. Krytyka dotyczy szerokiej kategorii, a nie każdego wskazania z osobna — dla okolicy oczu istnieje badanie randomizowane z podwójnym zaślepieniem, którego ten zarzut nie unieważnia. Wniosek praktyczny jest więc taki: obietnica musi być zawężona do tego, co zmierzono, a metody nie należy przedstawiać jako rozwiązania wszystkich problemów skóry.

Dane o tolerancji są w cytowanych pracach zgodne. W badaniu randomizowanym na 27 osobach nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych. W badaniu obserwacyjnym na 66 osobach również. W badaniu prospektywnym na 30 osobach nie zaobserwowano zdarzeń wczesnych ani późnych. Międzynarodowy panel ekspertów zwraca uwagę, że w dostępnym piśmiennictwie nie opisano dotąd przypadku ziarniniaka ani zamknięcia naczyniowego po preparatach tej klasy.

To dobra wiadomość, ale wymaga jednego zastrzeżenia. Brak opisanych powikłań przy krótkiej obserwacji nie jest tym samym, co wykazanie długoterminowego bezpieczeństwa — a autorzy przeglądu systematycznego wskazują brak takich danych wprost jako lukę. Piszemy więc: profil tolerancji jest korzystny w horyzoncie, który zbadano, czyli do sześciu miesięcy.

Ból podczas podania jest w piśmiennictwie opisywany jako główna niedogodność tej metody. Badanie randomizowane na 15 osobach porównało preparat o zmodyfikowanym pH i sile jonowej z postacią konwencjonalną: ból w skali dziesięciostopniowej wyniósł 3,39 wobec 5,04 (p < 0,005), zaczerwienienie wystąpiło u 40% wobec 60%, a uwypuklenia w miejscu podania u 13,3% wobec 56,7%. Poprawa zmarszczek okolicy oczu i ocena estetyczna nie różniły się istotnie.

Wynik dotyczy jednej konkretnej modyfikacji preparatu i nie mówi nic o innych produktach tej klasy, niezależnie od ich składu deklarowanego. Zaznaczamy to, bo przenoszenie wyniku z jednego preparatu na całą kategorię jest w tej dziedzinie częstym błędem.

Preparat łączący kwas hialuronowy, polinukleotydy i niacynamid oceniono w prospektywnym badaniu klinicznym na 42 kobietach o średniej wieku 45 lat. Po podaniu w policzki ocena estetyczna poprawiła się istotnie zarówno w ocenie badaczy, jak i uczestniczek (p < 0,001), a pomiary przyrządowe wykazały poprawę tekstury, sprężystości, jędrności, nawilżenia, gęstości i grubości skóry.

Badanie było otwarte i bez grupy kontrolnej, a część autorów była w jego trakcie zatrudniona przez producentów. Oba te fakty zaznaczamy, bo zmieniają wagę wyniku: to dowód na wykonalność i tolerancję połączenia, a nie na jego przewagę nad składnikami osobno.

To połączenie ma mocniejszy projekt badania. Siedemnaście osób z bliznami potrądzikowymi od drugiego do piątego stopnia przydzielono losowo do trzech grup: śródskórna toksyna botulinowa, polideoksyrybonukleotydy albo oba preparaty razem, z podaniem w punkcie wyjścia oraz w czwartym i ósmym tygodniu.

W szesnastym tygodniu punktacja w skali oceny blizny przez pacjenta i obserwatora spadła o 12,0 punktu w grupie łączonej, o 9,0 przy samej toksynie i o 6,1 przy samych polideoksyrybonukleotydach. Zadowolenie było najwyższe w grupie łączonej, a wszystkie schematy dobrze tolerowano. Grupa liczyła siedemnaście osób, więc to sygnał kierunkowy, a nie rozstrzygnięcie.

Nie znaleźliśmy badań randomizowanych oceniających połączenie polinukleotydów z osoczem bogatopłytkowym ani z hydroksyapatytem wapnia. Takie połączenia bywają stosowane, ale w piśmiennictwie nie mają dziś osobnej podstawy porównawczej.

Nie ma też badań porównujących bezpośrednio polinukleotydy z innymi biostymulatorami wstrzykiwanymi — jedyne bezpośrednie porównanie dotyczy niesieciowanego kwasu hialuronowego. Brak badań dla danego zestawienia to nie to samo, co dowód braku skuteczności; znaczy tylko, że nikt tego jeszcze nie zmierzył.

1. Lee YJ i wsp.. Comparison of the effects of polynucleotide and hyaluronic acid fillers on periocular rejuvenation: a randomized, double-blind, split-face trial. J Dermatolog Treat 2022;33(1):254-260. PubMed 32248707
2. Ziade G i wsp.. Prospective Observational Study of Polynucleotide Injections for Periorbital Rhytides. J Cosmet Dermatol 2026;25(2):e70736. PubMed 41689167
3. Eliana L i wsp.. A Real-Life Assessment of Injectable Polynucleotides High Purification Technology in Aesthetic Medicine for Skin Rejuvenation. J Cosmet Dermatol 2026;25(1):e70532. PubMed 41482668
4. Lim TS i wsp.. Polynucleotides HPT for Asian Skin Regeneration and Rejuvenation. Clin Cosmet Investig Dermatol 2024;17:417-431. PubMed 38371328
5. Kim JS i wsp.. Analysis of Dermal Thickness Across 10 Areas and Injection Depth After Polynucleotide Injection Using Rejumate Automatic 0.8-mm 9-pin Injector on the Face Using 33-MHz Sonography. Plast Reconstr Surg Glob Open 2025;13(9):e7121. PubMed 41000432
6. Jeon W i wsp.. Efficacy of Ionization-Adjusted PN Filler in Minimizing Injection Pain: A Randomized, Patient-Blinded, Split-Face Study. Aesthetic Plast Surg 2026;50(7):2723-2730. PubMed 41361144
7. Park MH i wsp.. Air-Botulinum Neurotoxin and Polydeoxyribonucleotide Injections for Acne Scar Treatment. Aesthetic Plast Surg 2025;49(23):6668-6674. PubMed 40826297
8. Porcello A i wsp.. An Injectable Biopolymer Hydrogel Complex (PN/HA/B3) for Facial Skin Redensification and General Rejuvenation: Clinical Report on Device Safety and Efficacy. J Funct Biomater 2026;17(5). PubMed 42188421
9. Khan RS i wsp.. Hyaluronic Acid Fillers Versus Polynucleotides for Under-Eye Rejuvenation. J Clin Med 2026;15(13). PubMed 42452433
10. Rahman E i wsp.. Regenerative Aesthetics: A Genuine Frontier or Just a Facet of Regenerative Medicine: A Systematic Review. Aesthetic Plast Surg 2025;49(1):341-355. PubMed 39198280
11. Flores Rodríguez JC i wsp.. Polydeoxyribonucleotide (PDRN) in Post-procedure Recovery in Aesthetic Medicine: A Narrative Review. Cureus 2026;18(5):e108886. PubMed 42299173
12. Kim ST. Comparison of Polynucleotide and Polydeoxyribonucleotide in Dermatology: Molecular Mechanisms and Clinical Perspectives. Pharmaceutics 2025;17(8). PubMed 40871045
13. Marques C i wsp.. From Polydeoxyribonucleotides (PDRNs) to Polynucleotides (PNs): Bridging the Gap Between Scientific Definitions, Molecular Insights, and Clinical Applications of Multifunctional Biomolecules. Biomolecules 2025;15(1). PubMed 39858543
14. Rho NK i wsp.. Expert Perspectives: Evidence-Based Applications of Polynucleotides (PNs) in Aesthetic Medicine and Dermatology. Clin Cosmet Investig Dermatol 2026;19:557226. PubMed 41939258
15. Cavallini M i wsp.. Consensus report on the use of PN-HPT™ (polynucleotides highly purified technology) in aesthetic medicine. J Cosmet Dermatol 2021;20(3):922-928. PubMed 32799391

Wyszukiwanie: PubMed/MEDLINE oraz Europe PMC, 13.08.2026. Status wycofania każdej pozycji sprawdzony przez esummary — 15 z 15 pozycji aktualnych, zero wycofanych.