Hydroksyapatyt wapnia — co pokazują badania nad biostymulacją i trwałością

Wniosek praktyczny: to preparat objętościowo-biostymulujący o udokumentowanym śladzie histologicznym, którego wynik zależy od okolicy, rozcieńczenia i głębokości podania. Największą część danych mamy dla linii żuchwy, policzków i bruzd, a najmniej — dla okolic ruchomych z cienką skórą.

Wyszukiwanie objęło PubMed/MEDLINE i Europe PMC, stan na 13.08.2026, dla hasła calcium hydroxylapatite w połączeniu z randomizacją, histologią, rozcieńczeniem, powikłaniami i terapią łączoną. Do artykułu weszło 16 pozycji: pięć badań randomizowanych, w tym jedno z oceną histologiczną, badanie wieloośrodkowe otwarte, badanie pilotażowe z biopsją, dwie prace laboratoryjne, badanie na modelu zwierzęcym, dwa badania prospektywne, badanie obserwacyjne z wieloletnią obserwacją, wieloośrodkowe badanie bezpieczeństwa, przegląd bezpieczeństwa oraz opis przypadku z przeglądem anatomii.

Ostrożnie z plakietkami finansowania. W dużej części tych prac abstrakt nie zawiera deklaracji konfliktu interesów, a brak deklaracji nie jest tym samym co potwierdzona niezależność. Osobno zaznaczamy prace, w których do oceny użyto skal pomiarowych opracowanych przez producenta preparatu, bo to sygnał udziału producenta w projekcie badania. Wszystkie 16 pozycji sprawdziliśmy pod kątem wycofania — żadna nie jest wycofana.

W tekście piszemy „hydroksyapatyt wapnia”, czyli nazwą substancji. Nazwy handlowe pojawiają się wyłącznie w bibliografii, jako cytat z tytułu pracy. Nie porównujemy też preparatów w kategoriach lepszy–gorszy: różnice między nimi dotyczą składu, reologii i wskazań rejestracyjnych, a te nie są między sobą wymienne.

Zaczynamy od badań randomizowanych z pomiarem trwałości, potem histologia i mechanizm, dalej rozcieńczenia i okolice ciała, a na końcu dane o zdarzeniach niepożądanych. Ostatnia grupa jest najkrótsza w materiałach reklamowych i najdłuższa w rozmowie przed zabiegiem.

Preparat to zawiesina mikrosfer hydroksyapatytu wapnia w żelu z karboksymetylocelulozy. Żel odpowiada za objętość widoczną od razu po podaniu i jest wchłaniany. Mikrosfery zostają dłużej i to one pobudzają fibroblasty.

Badanie laboratoryjne pokazało, na czym to pobudzenie polega. Ekspresja kolagenu typu III w hodowli wzrosła średnio o 123% po dobie, a kolagenu typu I o 124% po trzech dobach. Podniosły ją wyłącznie te komórki, które miały z mikrosferą bezpośredni kontakt — poziom na pojedynczą komórkę nie zależał od rozcieńczenia preparatu.

Wniosek jest praktyczny. Rozcieńczenie nie wzmacnia sygnału w jednej komórce, tylko rozprowadza mikrosfery szerzej i pobudza ich więcej. Dlatego preparat rozcieńczony pracuje na jakość skóry na dużym obszarze, a nierozcieńczony — na kształt w jednym miejscu.

Najmocniejszy dowód pochodzi z badania randomizowanego na 24 kobietach w wieku 35–45 lat, w którym każda strona otrzymała inny preparat, a bioptaty pobrano po czterech i dziewięciu miesiącach.

Po czterech miesiącach po stronie hydroksyapatytowej było więcej kolagenu typu III — czyli tego, który powstaje pierwszy. Po dziewięciu przewagę miał już kolagen typu I, a kolagenu typu III było mniej niż po stronie porównawczej. Autorzy opisują to jako dwustopniową przebudowę, w której typ I stopniowo zastępuje typ III — tak jak dzieje się to w zdrowej tkance.

Elastyna, znacznik podziałów komórkowych i unaczynienie były wyższe po stronie hydroksyapatytowej w obu punktach czasowych. Znaczniki zapalne rosły natomiast najmocniej po stronie hialuronowej. W osobnym badaniu pilotażowym na szyi i dekolcie zmiany w biopsji szły w parze z pomiarem sprężystości skóry i z grubością skóry właściwej mierzoną ultrasonograficznie.

Określenie „biostymulator” obejmuje preparaty o różnym składzie i różnym mechanizmie. Badanie przedkliniczne porównało odpowiedź makrofagów na hydroksyapatyt wapnia i na kwas polimlekowy. Kwas polimlekowy podniósł stężenie czterech cytokin w makrofagach typu M1 i dwóch w typie M2. Po hydroksyapatycie takiego wzrostu nie odnotowano.

Autorzy formułują z tego wniosek metodyczny: obu preparatów nie należy traktować jak jednej kategorii, bo idą różnymi drogami. To badanie laboratoryjne, więc nie mówi nic o tym, który daje lepszy efekt kliniczny — mówi tylko, że wyników jednego nie wolno przenosić na drugi.

W tej postaci preparat podaje się głęboko — podskórnie albo na okostną — żeby odbudować podparcie i linię. Tu są najmocniejsze dane. W badaniu randomizowanym na linii żuchwy poprawę miało 75,6% osób leczonych wobec 8,8% w grupie kontrolnej. W badaniu wieloośrodkowym na 207 osobach odsetki odpowiedzi wyniosły 93,6% dla bruzd nosowo-wargowych, 88,7% dla linii marionetki i 81,9% dla policzków.

Badanie obserwacyjne na 40 kobietach w wieku 50–95 lat, z powtarzaniem zabiegu co 12–14 miesięcy, pokazuje trwałość samego programu: ocena poprawy po trzech i pięciu latach od pierwszego zabiegu wynosiła 2,4 i 2,5 na skali ocen. To badanie bez grupy kontrolnej, więc mówi o utrzymaniu wyniku w czasie, a nie o przewadze nad inną metodą.

Rozcieńczenie solą fizjologiczną — 1:2 i wyżej — zmienia cel zabiegu. Preparat przestaje budować kształt, a zaczyna pracować na napięciu i grubości skóry na większej powierzchni. Tak leczy się szyję, dekolt i okolice ciała.

W badaniu na 20 osobach z wiotkością szyi rozcieńczenie 1:2 dało istotną poprawę po trzech miesiącach (p < 0,001). Na dekolcie, w osobnym badaniu prospektywnym, poprawa była istotna od szóstego tygodnia i utrzymała się do 360. dnia. W badaniu pilotażowym z biopsją proporcję dobierano do grubości skóry: 1:2 przy skórze normalnej, 1:4 przy cienkiej, 1:6 przy zanikowej.

Granica precyzji jest tu wyraźna. Badanie porównawcze na modelu zwierzęcym sprawdziło rozcieńczenia od 1:3 do 1:19: liczba fibroblastów spadała wraz z rozcieńczaniem, ale we wszystkich grupach pozostała wyższa niż w kontroli, a gęstość kolagenu przy 1:3 nie różniła się istotnie od postaci nierozcieńczonej. Autorzy piszą wprost, że dostępne dane nie pozwalają jeszcze ustalić zależności dawka–odpowiedź. To badanie na skórze świni — proporcji nie przenosi się z niego wprost na człowieka.

Wargi i błona śluzowa jamy ustnej to wskazanie pozarejestracyjne, obciążone ryzykiem guzków. W wieloośrodkowym badaniu bezpieczeństwa obejmującym 113 osób obydwa opisane guzki dotyczyły właśnie wargi. Do modelowania ust używa się preparatów hialuronowych — także dlatego, że są odwracalne enzymatycznie.

Okolice ruchome z cienką skórą, przede wszystkim szyja i czoło, wymagają osobnej decyzji. Nie znaczy to, że są wyłączone — znaczy, że rośnie w nich ryzyko guzka i że zmienia się dobór rozcieńczenia oraz głębokości podania.

Guzek po tym preparacie powstaje najczęściej ze skupienia mikrosfer, a nie z odczynu na ciało obce. To rozróżnienie ma znaczenie, bo prowadzi do innego postępowania i do innych rokowań.

Liczby. W randomizowanym badaniu na 132 osobach leczonych w okolicy czoła łączna częstość guzków wyniosła 3,7%. W wieloośrodkowym badaniu bezpieczeństwa obejmującym 113 osób i 47 miesięcy obserwacji zdarzenia niepożądane zgłosiło siedem osób: trzy podbiegnięcia krwawe, dwa guzki wargi i dwa odczyny zapalne z obrzękiem. Wszystkie ustąpiły w ciągu miesiąca.

Opis przypadku guzków na szyi po trzeciej sesji, wraz z przeglądem anatomii, wskazuje na czynniki, na które wykonawca nie ma wpływu: grubość skóry w danej okolicy, jej ruchomość i pracę mięśni pod spodem. Wymienione sposoby ograniczania ryzyka — większe rozcieńczenie, dobór okolicy, głębokość podania — obniżają je, ale nie znoszą. Guzki opisane w tej pracy ustąpiły całkowicie i przez ponad dwa lata nie nawróciły.

Randomizowane badanie na 132 osobach porównało w okolicy czoła podanie samego hydroksyapatytu wapnia z mieszaniną hydroksyapatytu i kwasu hialuronowego. Mieszanina wypadła lepiej w skali poprawy estetycznej i dała mniej nierówności powierzchni, a guzki w grupie z samym hydroksyapatytem wystąpiły czterokrotnie częściej.

Zostawiamy ten wynik w całości, bo dotyczy bezpieczeństwa, a danych o bezpieczeństwie nie ważymy komercyjnie. Wniosek nie brzmi „to zły preparat”, tylko: w tej konkretnej okolicy i przy tej technice podania lepszy wynik dała mieszanina. To argument za doborem postępowania do okolicy, a nie za rezygnacją z metody.

Nie jest odwracalny enzymatycznie. Hialuronidaza rozkłada kwas hialuronowy i nie działa na hydroksyapatyt wapnia. Przy planowaniu zabiegu ma to praktyczne znaczenie: decyzja o objętości jest tu mniej odwracalna niż przy wypełniaczu hialuronowym i dlatego przy pierwszym zabiegu pracuje się ostrożniej.

Nie powoduje natomiast kostnienia. W obszernym piśmiennictwie opisującym stosowanie preparatu w tkankach miękkich takich przypadków nie zgłoszono, a autorka przeglądu bezpieczeństwa nazywa tę obawę nieuzasadnioną. Badania z obserwacją do trzech lat nie wykazały zdarzeń późnych.

Obie metody pobudzają odbudowę kolagenu i elastyny, ale robią to na różnych głębokościach i różnym mechanizmem. Pilotażowe badanie randomizowane na dwunastu kobietach w wieku 35–65 lat sprawdziło rzecz, o którą nikt wcześniej nie pytał: czy kolejność ma znaczenie.

Ma. W grupie, która zaczęła od ultradźwięków i otrzymała rozcieńczony preparat sześć tygodni później, przyrost pokrycia elastyną po 120 dniach wyniósł 143%. W grupie z kolejnością odwrotną — 63%. Ta sama grupa wypadła lepiej w ocenie własnej, ocenie badacza i w skali postrzeganego wieku.

Grupa liczyła dwanaście osób, więc traktujemy to jako sygnał o planowaniu terapii, a nie jako rozstrzygnięcie. Ale sygnał praktyczny: kolejność zabiegów w planie nie jest obojętna i warto ją ustalić przed rozpoczęciem, a nie po drodze.

Drugie połączenie ma mocniejszą podstawę liczbową. W randomizowanym badaniu podwójnie zaślepionym na 132 osobach mieszanina hydroksyapatytu wapnia z kwasem hialuronowym dała w okolicy czoła lepszy wynik w skali poprawy estetycznej niż sam hydroksyapatyt, przy czterokrotnie mniejszej liczbie guzków.

Mechanizm jest zrozumiały: kwas hialuronowy zmienia rozprowadzenie mikrosfer w tkance i zmniejsza ryzyko ich skupienia. To wynik dotyczący jednej okolicy i jednej techniki podania — nie przenosimy go automatycznie na całą twarz.

1. Green JB i wsp.. Long-term duration and safety of Radiesse (+) for the treatment of jawline. J Cosmet Dermatol 2024;23(10):3202-3209. PubMed 38934231
2. Moradi A i wsp.. Effectiveness and Safety of Calcium Hydroxylapatite With Lidocaine for Improving Jawline Contour. J Drugs Dermatol 2021;20(11):1231-1238. PubMed 34784131
3. Pavicic T i wsp.. Calcium Hydroxyapatite Filler With Integral Lidocaine CaHA (+) for Soft Tissue Augmentation: Results from an Open-Label Multicenter Clinical Study. J Drugs Dermatol 2022;21(5):481-487. PubMed 35533030
4. Yutskovskaya Y i wsp.. A randomized, split-face, histomorphologic study comparing a volumetric calcium hydroxylapatite and a hyaluronic acid-based dermal filler. J Drugs Dermatol 2014;13(9):1047-52. PubMed 25226004
5. Yutskovskaya YA i wsp.. Improved Neocollagenesis and Skin Mechanical Properties After Injection of Diluted Calcium Hydroxylapatite in the Neck and Décolletage:A Pilot Study. J Drugs Dermatol 2017;16(1):68-74. PubMed 28095536
6. Nowag B i wsp.. Calcium hydroxylapatite microspheres activate fibroblasts through direct contact to stimulate neocollagenesis. J Cosmet Dermatol 2023;22(2):426-432. PubMed 36575882
7. Botsali A i wsp.. The Comparative Dermal Stimulation Potential of Constant-Volume and Constant-Amount Diluted Calcium Hydroxylapatite Injections Versus the Concentrated Form. Dermatol Surg 2023;49(9):871-876. PubMed 37399137
8. Doyle A i wsp.. Microfocused Ultrasound With Visualization (MFU-V) and Hyperdilute Calcium Hydroxylapatite (CaHA-CMC) of the Lower Face and Submentum to Treat Skin Laxity: A Pilot Study Demonstrating Superiority of MFU-V First Followed by Hyperdilute CaHA-CMC. Aesthet Surg J 2025;45(3):305-312. PubMed 39511699
9. Scardua N i wsp.. Supraperiosteal technique protocol for forehead filling with a mixture of calcium hydroxyapatite and hyaluronic acid: Double-blind, randomized controlled clinical trial. J Cosmet Dermatol 2024;23(12):4116-4122. PubMed 39099032
10. Fabi SG i wsp.. Prospective Clinical Trial Evaluating the Long-Term Safety and Efficacy of Calcium Hydroxylapatite for Chest Rejuvenation. J Drugs Dermatol 2021;20(5):534-537. PubMed 33938688
11. Guida S i wsp.. Hyperdiluted calcium hydroxylapatite for the treatment of skin laxity of the neck. Dermatol Ther 2021;34(5):e15090. PubMed 34363289
12. Wollina U i wsp.. Long lasting facial rejuvenation by repeated placement of calcium hydroxylapatite in elderly women. Dermatol Ther 2020;33(6):e14183. PubMed 32794331
13. Sadick NS i wsp.. A multicenter, 47-month study of safety and efficacy of calcium hydroxylapatite for soft tissue augmentation of nasolabial folds and other areas of the face. Dermatol Surg 2007;33 Suppl 2:S122-6; discussion S126-7. PubMed 18086049
14. Pavicic T. Calcium hydroxylapatite filler: an overview of safety and tolerability. J Drugs Dermatol 2013;12(9):996-1002. PubMed 24002146
15. Kang BY i wsp.. Prevention of Calcium Hydroxyapatite Nodules in the Neck With Use of Botulinum Toxin: A Case Report and Review of Anatomy and Pathophysiology. J Cosmet Dermatol 2025;24(8):e70385. PubMed 40781936
16. Nowag B i wsp.. Biostimulating fillers and induction of inflammatory pathways: A preclinical investigation of macrophage response to calcium hydroxylapatite and poly-L lactic acid. J Cosmet Dermatol 2024;23(1):99-106. PubMed 37593832

Wyszukiwanie: PubMed/MEDLINE oraz Europe PMC, 13.08.2026. Status wycofania każdej pozycji sprawdzony przez esummary — 16 z 16 pozycji aktualnych, zero wycofanych.